ترتیب نشانه‌های فارسی اول: ۴۰ نشانه در ۲۲ درس و دیکتهٔ هرکدام

کتاب فارسی اول ۴۰ نشانه را در ۲۲ درس یاد می‌دهد. از «آ» و «ب» شروع می‌کند و به «ظ» می‌رسد. بیشتر درس‌ها دو نشانه دارند. برای دیکتهٔ شب کلاس اول همین ترتیب مهم‌ترین چیز است: کلمه‌ای که می‌گویید فقط باید حرف‌هایی داشته باشد که بچه تا آن درس خوانده. جدول پایین را نگه دارید و قبل از هر دیکته نگاهش کنید.

چرا ۴۰ نشانه و نه ۳۲ حرف؟

الفبای فارسی ۳۲ حرف دارد، ولی کتاب اول «نشانه» درس می‌دهد و نشانه با حرف یکی نیست. ما صفحه‌های نشانهٔ کتاب را یکی‌یکی شمردیم (هر صفحهٔ معرفی نشانه یک نشانه). ۴۰ صفحه درآمد، چون این‌ها هم جدا درس داده می‌شوند:

• صداهای کوتاه: «اَ»، «اِ» و «اُ» هرکدام درس خودشان را دارند.
• حرف‌هایی که دو بار می‌آیند: «و» یک بار در درس ۴ با صدای «او» (توت) می‌آید و یک بار در درس ۹ با صدای «وَ» (داور). «ی» هم همین‌طور است: درس ۶ با صدای «ای» (میز)، درس ۸ با صدای «یـ» (دریا). «ه» هم در درس ۷ با صدای «اِ» ته کلمه (شانه) می‌آید و در درس ۱۴ با صدای «ه» (ماه، کوه).
• چیزهایی که حرف نیستند: «خوا» (خواهر)، «وُ»ی بی‌صدا (خورشید، خوش) و تشدید (نجّار).

پس اگر بچه می‌گوید «ی را که خوانده بودیم»، راست می‌گوید. ولی شکل دیگرش را هنوز نخوانده.

جدول: ترتیب نشانه‌ها، درس‌به‌درس

نشانه‌ها و کلمه‌ها از فهرست همان درس کتاب درآمده‌اند. کلمه‌های نمونه از دیکتهٔ هر درس‌اند و فقط حرف‌های خوانده‌شده را دارند.

درس	نشانهٔ تازه	دو کلمهٔ نمونه برای دیکته
۱. آب، باران	آ، ب	آب، بابا
۲. ابر، باد	اَ، د	باد، اَدَب
۳. مدرسه، کلاس	م، س	سَبَد، اَسب
۴. میوه‌ها، تاب	او، ت	توت، دوست
۵. مادر، نان	ر، ن	باران، نانوا
۶. ایران، سرباز	ای، ز	سَرباز، میز
۷. استخر، گوش شنوا	اِ (ـه)، ش	شانه، ماشین
۸. دریا، اردک	یـ، اُ	دَریا، اُمید
۹. لک‌لک، ورزش	ک، و	کَبوتَر، داوَر
۱۰. پرواز، جنگل	پ، گ	پَرَستو، گُرگ
۱۱. روز برفی، درخت	ف، خ	کَفش، دِرَخت
۱۲. همکاری، گل	ق، ل	قاشُق، بُلبُل
۱۳. نارنج و برنج، خروس	ج، وُ	جوجه، خورشید
۱۴. مهتاب، چشمه	ه، چ	ماه، چوپان
۱۵. ژاله، کتاب‌خوانی	ژ، خوا	ژاله، خواهَر
۱۶. در بازار	تشدید	نَجّار، بَچّه
۱۷. صدای موج، سفر	ص، ذ	صِدا، آذَر
۱۸. علی و معصومه	ع، ث	عَلی، مِثل
۱۹. حلزون	ح	حَلَزون، صُبح
۲۰. رضا، خاطرات	ض، ط	رِضا، وَطَن
۲۱. لاک‌پشت و مرغابی‌ها	غ	کَلاغ، باغ
۲۲. پیامبر مهربان	ظ	ظُهر، حافِظ

کلمه‌ها، جمله‌ها و متن آمادهٔ گفتنِ هر درس در صفحهٔ خودش هست. فهرست کامل را در صفحهٔ فارسی اول ببینید.

نیمی از نشانه‌ها تا درس ۱۱

بیشتر درس‌ها دو نشانه دارند. درس‌های ۱۶، ۱۹، ۲۱ و ۲۲ فقط یکی. پس سرعت کتاب تقریباً ثابت است و نیمی از راه تا درس ۱۱ طی می‌شود.

تا درس ۳	۶نشانه
تا درس ۵	۱۰نشانه
تا درس ۸	۱۶نشانه
تا درس ۱۱	۲۲نشانه
تا درس ۱۴	۲۸نشانه
تا درس ۱۶	۳۱نشانه
تا درس ۱۹	۳۶نشانه
تا درس ۲۲	۴۰نشانه

هر صفحهٔ معرفی نشانه در کتاب یک نشانه شمرده شد (۴۰ صفحه، از content/farsi1/lessons.json).

تا آخر درس ۱۱، ۲۲ نشانه از ۴۰ نشانه خوانده شده. با همین‌ها کلمه‌های زیادی می‌شود ساخت: کفش، درخت، کبوتر، پرستو.

خبر خوب: حرف‌های هم‌صدا آخر سال می‌آیند

بیشترِ دام‌های املایی کتاب‌های دوم تا ششم حرف‌های هم‌صدا هستند (پرتکرارترین دام‌ها را اینجا شمرده‌ایم): «س» و «ص» و «ث»، «ز» و «ذ» و «ض» و «ظ»، «ت» و «ط»، «ق» و «غ»، «ه» و «ح». در فارسی اول، شکل دومِ همهٔ این‌ها در شش درس آخر می‌آید: «ص» و «ذ» در درس ۱۷، «ع» و «ث» در ۱۸، «ح» در ۱۹، «ض» و «ط» در ۲۰، «غ» در ۲۱ و «ظ» در ۲۲.

ما کلمه‌ها و جمله‌های دیکتهٔ همهٔ ۲۲ درس را گشتیم. هیچ‌کدام از این حرف‌ها پیش از درس خودش نیامده بود. پس در عمل:

• تا درس ۱۶ هر صدای «س» همان «س» است، هر صدای «ز» همان «ز» و هر صدای «ت» همان «ت». بچه هنوز لازم نیست بین دو شکل انتخاب کند.
• تا درس ۲۰ هر صدای «ق» همان «ق» است، چون «غ» هنوز نیامده.
• از درس ۱۷ کار سخت‌تر می‌شود. آن‌وقت همان کلمه را قبل از دیکته یک بار با هم ببینید («صدا» با «ص»).

همین امشب: سه قدم قبل از دیکته

1. ببینید بچه کدام درس است. از دفتر یا از معلم بپرسید. در جدول بالا ردیف همان درس و ردیف‌های قبلش را نگاه کنید.
2. هر کلمه را حرف‌به‌حرف چک کنید. اگر حتی یک حرفش در ردیف‌های بعدی جدول است، کنارش بگذارید. «دست» تا قبل از درس ۴ نه. «مدرسه» با اینکه اسم درس ۳ است، تا درس ۷ نه، چون «ر» در درس ۵ و «ـه»ی آخرش در درس ۷ می‌آید.
3. کارت‌های کلمهٔ کتاب را با کلمهٔ دیکته قاطی نکنید. کارت‌های کتاب برای خواندن‌اند و گاهی حرف درس‌داده‌نشده دارند. کارت درس ۱ «دریا» را نشان می‌دهد، ولی «د» و «ر» و «ی» هنوز خوانده نشده‌اند. دریا را از درس ۸ به بعد دیکته بگویید.

کلمه را چطور بگویید (با «فاصله»، «نقطه» و «سرِ خط») در نوشتهٔ دیکتهٔ شب کلاس اول را چطور بگوییم آمده.

اشتباه‌های رایج

• جلو زدن از کلاس. کلمه‌ای از درس‌های بعد بچه را فقط گیج می‌کند. دیکتهٔ شب برای محکم‌کردن همان چیزی است که امروز در کلاس خواندند.
• نادیده گرفتن صداهای کوتاه. «اَ»، «اِ» و «اُ» در کلاس اول جزو نوشتن‌اند. اگر معلم حرکت‌گذاری می‌خواهد، «سَبَد» را بی‌حرکت قبول نکنید.
• «ه» آخر کلمه. در «شانه» و «سبزه» صدای «اِ» می‌دهد و از درس ۷ نوشته می‌شود. «ه» با صدای خودش (ماه، کوه) مال درس ۱۴ است.

املاگو دیکتهٔ هر ۲۲ درس کلاس اول را با همین ترتیب می‌گوید: کلمه‌ها فقط از نشانه‌هایی ساخته شده‌اند که تا همان درس خوانده شده. صدای کلاس اول صدای خود ماست، نه کتاب گویا. نصبش رایگان است، ۱۱ درس اول فارسی اول هم رایگان است و بقیهٔ درس‌ها در نسخهٔ پرو هستند.