دیکته شب کلاس دوم: چقدر، چه وقت و چطور بگوییم

دیکتهٔ شب کلاس دوم لازم نیست طولانی باشد. ده دقیقه، هفت هشت جملهٔ کوتاه از همان درس، و تمرکز روی کلمه‌های مهم کافی است. هر درس صوت‌دار فارسی دوم به‌طور میانگین حدود ۲۰۰ کلمه دارد و از این‌ها فقط حدود ۱۹ کلمه واقعاً احتمال غلط‌نوشتن دارند. وقت شما باید صرف همین‌ها شود، نه کل متن.

پایین‌تر برای هر ۱۶ درس صوت‌دار کتاب فارسی دوم نوشته‌ایم متن چقدر است، چند کلمهٔ مهم دارد و کدام نوع غلط در آن بیشتر است.

دیکته شب کلاس دوم چقدر باشد؟

متن درس‌های فارسی دوم را از روی صوت کتاب گویا کلمه‌به‌کلمه شمرده‌ایم. شانزده درس روی‌هم ۳٬۲۰۲ کلمه‌اند و صوتشان حدود ۴۵ دقیقه است، یعنی هر درس به‌طور میانگین کمتر از سه دقیقه خواندن. کوتاه‌ترین درس «هنرمند» با ۱۲۱ کلمه است و بلندترین «کوشا و نوشا» با ۳۲۰ کلمه.

این متن‌ها ۳۸۷ جمله دارند. نصف جمله‌ها ۷ کلمه یا کمترند. برای بچهٔ کلاس دوم که هنوز آرام می‌نویسد، هفت کلمه یعنی یک جمله را باید در دو تکه گفت.

پیشنهاد ما از روی همین عددها:

• هر شب ۶ تا ۸ جمله، نه کل درس. کل متن یک درس برای کلاس دوم در یک شب زیاد است. آخرهایش بچه خسته می‌شود و غلط‌ها از بی‌حوصلگی است، نه از بلد نبودن.
• جمله‌ها را از بین آن‌هایی بردارید که کلمهٔ مهم دارند. صفحهٔ هر درس در همین سایت تا ۸ جمله نشان می‌دهد که بیشترین کلمهٔ مهم را پوشش می‌دهند.
• درس‌های سنگین را دو شب بگویید. درس ۳، ۹، ۱۲ و ۱۵ هر کدام بیش از ۲۳ کلمهٔ مهم دارند.

در کتاب فارسی دوم کدام غلط رایج‌تر است؟

در ۱۶ درس روی‌هم ۲۹۹ کلمهٔ مهم املایی پیدا کردیم. «کلمهٔ مهم» یعنی کلمه‌ای که یکی از دام‌های آشنای املا را دارد: حرفی که صدایش با حرف دیگری یکی است (ق و غ، ث و ص و س، ذ و ز و ض و ظ، ت و ط، ح و ه)، «ع» و همزه، تشدید، یا واوِ نخواندهٔ «خوا».

«ق» و «غ»	۲۱٪
«ع» و همزه	۱۵٪
«ث» و «ص»	۱۴٪
«ذ، ض، ظ»	۱۲٪
«ح»	۱۲٪
«خوا»	۱۰٪
تشدید	۹٪
«ط»	۷٪

کلمه‌های متفاوت هر درس، روی‌هم برای ۱۶ درس صوت‌دار؛ شکل‌های یک کلمه یکی شمرده شده. تعدادها: ق/غ ۶۲، ع و همزه ۴۴، ث/ص ۴۳، ذ/ض/ظ ۳۶، ح ۳۶، خوا ۲۹، تشدید ۲۷، ط ۲۲.

«ق» و «غ» در کلاس دوم هم مثل سال‌های بعد اول است. اگر امشب فقط برای یک چیز وقت دارید، همین را تمرین کنید. روش تمرینش را در «ق» یا «غ» در املا نوشته‌ایم و برگهٔ چاپی‌اش در کاربرگ «ق» یا «غ» کلاس دوم تا چهارم است.

یک فرق کلاس دوم با سال‌های بعد: «خوا» و تشدید هنوز سهم خوبی دارند (روی‌هم ۱۹٪). بچه تازه با فعل‌هایی مثل «بخوانیم» و «می‌خواهم» روبه‌رو شده و واوی را که نمی‌شنود، نمی‌نویسد.

جدول دیکته شب کلاس دوم، درس به درس

درس	عنوان	طول متن (کلمه)	کلمهٔ مهم	دامِ اصلی
۱	کتاب‌خانه‌ی کلاس ما	۲۶۳	۱۹	تشدید، «خوا»
۲	مسجد محله‌ی ما	۲۰۶	۲۲	«ق» و «غ»
۳	خرس کوچولو	۲۴۹	۲۷	«ث» و «ص»
۴	مدرسه‌ی خرگوش‌ها	۱۷۹	۱۷	«ق» و «غ»
۵	چوپان درست‌کار	۲۰۰	۱۱	«ث» و «ص»، «ع» و همزه
۶	کوشا و نوشا	۳۲۰	۱۷	«ح»، «خوا»
۷	دوستان ما	۱۷۵	۱۳	«ح»، «ق» و «غ»
۸	از همه مهربان‌تر	۱۷۱	۱۳	«ح»، «ع» و همزه
۹	زیارت	۱۷۰	۲۵	«ذ، ض، ظ»، «ق» و «غ»
۱۰	هنرمند	۱۲۱	۱۲	«ث» و «ص»، «ق» و «غ»
۱۲	فردوسی	۱۵۶	۲۴	«ع» و همزه
۱۳	ایران زیبا	۱۴۵	۱۶	«ث» و «ص»، «ذ، ض، ظ»
۱۴	پرچم	۱۷۳	۱۶	«ث» و «ص»، «ق» و «غ»
۱۵	نوروز	۲۱۸	۲۴	«ذ، ض، ظ»، «ق» و «غ»
۱۶	پرواز قطره	۲۵۰	۲۲	«ط»
۱۷	مثل دانشمندان	۲۰۶	۲۱	«ق» و «غ»

«طول متن» همهٔ کلمه‌هایی است که گویندهٔ کتاب گویا می‌خواند، با تیتر درس. «دامِ اصلی» دسته‌ای است که در آن درس بیشترین کلمهٔ مهم را دارد؛ جایی که دو دسته برابرند، هر دو آمده. درس ۱۱ فایل صوتی کتاب گویا ندارد و در جدول نیست.

دو نکته از جدول. «کوشا و نوشا» بلندترین متن سال است ولی کلمهٔ مهمش از میانگین کمتر است؛ یعنی می‌شود بخش زیادی از متن را کنار گذاشت و فقط جمله‌های کلمه‌دار را گفت. «فردوسی» برعکس، متن کوتاهی دارد ولی ۲۴ کلمهٔ مهم دارد و پرشمارترین دسته‌اش «ع» و همزه است (۷ کلمه). این درس را عجله‌ای نگویید.

برای درس ۱ و ۲ فهرست کامل کلمه‌ها، جمله‌های دیکته و برگهٔ PDF در صفحهٔ خود درس رایگان است. مثلاً در درس ۱ کلمه‌هایی مثل «اوّل»، «بچّه‌ها»، «بخوانیم» و «می‌خواهم»، و در درس ۲ «دقّت»، «قرآن»، «حوض» و «جماعت». برای درس‌های دیگر صفحهٔ درس چند کلمهٔ نمونه و یک جمله دارد.

چه وقت دیکته بگوییم؟

برای «بهترین ساعت» عددی نداریم. این سه قاعدهٔ ساده بیشتر به کار می‌آید:

• دیکته را آخرِ شب نگذارید. بچه‌ای که خوابش می‌آید بی‌دقت می‌نویسد و شما هم حوصلهٔ صبر کردن ندارید.
• بعد از خواندن درس، نه قبلش. کلاس دومی اول باید متن را یک بار از روی کتاب بخواند و کلمه‌ها را ببیند. دیکتهٔ متنی که ندیده، امتحان حافظه است نه املا.
• کوتاه و هر شب بهتر از طولانی و یک شب در میان. ده دقیقه‌ای که هر شب تکرار شود عادت می‌شود و کمتر دعوا دارد.

دیکتهٔ شب کلاس دوم را چطور بگوییم؟ برنامهٔ ده‌دقیقه‌ای

1. دو دقیقه: کلمه‌های مهم را با هم ببینید. از صفحهٔ درس فقط دستهٔ «دام اصلی» را نشان بدهید. بچه کلمه را نگاه کند، شما بپوشانید، او بنویسد.
2. شش دقیقه: جمله‌ها را تکه‌تکه بگویید. هر جمله را اول یک بار کامل و با سرعت عادی بخوانید. بعد در تکه‌های دو سه کلمه‌ای بگویید و بعد از هر تکه صبر کنید تا قلم را زمین بگذارد. جمله را آخر یک بار دیگر کامل بخوانید تا جاافتاده‌ها را پیدا کند.
3. دو دقیقه: خودش تصحیح کند. کتاب را باز کنید و بگذارید با مداد رنگی دور غلط‌ها خط بکشد. شما فقط بگویید «در این خط دو تا غلط هست»؛ پیدا کردنش با خودش.
4. فردا شب، اول غلط‌های دیشب. هر کلمهٔ غلط را یک بار در یک جملهٔ تازه بگویید. ده بار نوشتن یک کلمه بیشتر خستگی می‌آورد تا یادگیری.

اشتباه‌های رایج والدها در دیکتهٔ کلاس دوم

• کشیده خواندن کلمه‌ها. وقتی «خوااا-هر» را می‌کشید، بچه به صدای شما تکیه می‌کند. معلم سر کلاس معمولاً کلمه را نمی‌کشد. کمی آرام‌تر از حرف زدن معمولی کافی است.
• گفتن حرف سخت. «با قافِ قرآن بنویس» یعنی دیکته نیست. بگذارید غلط بنویسد، بعد با هم ببینید.
• پاک کردن غلط با پاک‌کن. غلطی که پاک شود دیگر دیده نمی‌شود. روی غلط خط بکشد و شکل درست را کنارش بنویسد تا هر دو را کنار هم ببیند.

بعضی شب‌ها وقت یا حوصلهٔ دیکته گفتن نیست. برای همین شب‌ها املاگو متن همان درس را با صدای کتاب گویا، تکه‌تکه و با مکث قابل‌تنظیم برای نوشتن، برای بچه می‌خواند و آخر کار متن درست را نشان می‌دهد تا خودش تصحیح کند. نصبش رایگان است و سه آیتم اول فهرست فارسی دوم (درس ۱، درس ۲ و «چغندر پربرکت» از بخوان و بیندیش) بدون خرید باز است؛ بقیهٔ درس‌ها در نسخهٔ پرو است.

همهٔ درس‌ها یک‌جا: دیکته شب کلاس دوم و کلمات مهم املای فارسی دوم.